سازه و خاک: ایمنی ساختمان از زیر زمین شروع می‌شود
سازه‌ی خوب دیده نمی‌شود، اما همه‌ی ساختمان به آن تکیه دارد. این صفحه توضیح می‌دهد پیش از ساخت یا تغییر سازه چه چیزهایی باید معلوم باشد.
این خدمت چه چیزهایی را در بر می‌گیرد؟
- هماهنگی آزمایش خاک و دریافت گزارش ژئوتکنیک
- طراحی و اجرای فونداسیون متناسب با بار و خاک
- سازه‌ی فولادی و بتنی در ساختمان‌های کوچک و متوسط
- بررسی تغییر در ساختمان موجود (باز کردن دیوار، اضافه‌کردن طبقه یا بالکن) با نگاه سازه‌ای
طراحی و تأیید رسمی سازه، و نظارت قانونی بر آن، باید در چارچوب قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان و توسط افراد دارای صلاحیت انجام شود. مسیر دقیق هر پروژه در بررسی اولیه روشن می‌شود. طراحی، هماهنگی و مدیریت کل پروژه با مهندس جلالی است و بخش‌های اجرایی، از تأسیسات و برق تا کابینت و نما، را تیم کاکوج تا تحویل کار پیش می‌برد.
اول خاک، بعد فونداسیون
فونداسیون بار ساختمان را به خاک منتقل می‌کند. اگر مشخصات خاک معلوم نباشد، طراح باید فرض کند و فرض اشتباه یا هزینه‌ی اضافه می‌آورد یا ایمنی را کم می‌کند. آزمایش خاک (گمانه‌زنی و آزمایش‌های آزمایشگاهی) نوع لایه‌ها، ظرفیت باربری و وضع آب زیرزمینی را مشخص می‌کند و پایه‌ی انتخاب نوع فونداسیون است. خاک در نقاط مختلف یک شهر، حتی در یک محله، می‌تواند متفاوت باشد؛ بنابراین گزارش زمین همسایه جای آزمایش زمین شما را نمی‌گیرد.
نوع فونداسیون (منفرد، نواری، گسترده یا عمیق) به بار ساختمان، ظرفیت خاک و شرایط زمین بستگی دارد. ضوابط آن در مبحث هفتم مقررات ملی ساختمان (پی و پی‌سازی) آمده است.
سازه‌ی فولادی یا بتنی؟
| معیار | سازه‌ی فولادی | سازه‌ی بتن‌آرمه |
|---|---|---|
| سرعت اجرا | معمولاً سریع‌تر؛ قطعات ساخته و نصب می‌شود | نیازمند قالب‌بندی، بتن‌ریزی و زمان گیرش |
| وزن ساختمان | سبک‌تر | سنگین‌تر |
| مقاومت در برابر آتش | نیازمند پوشش ضدحریق | ذاتاً بهتر، با پوشش بتن روی آرماتور |
| حساس‌ترین بخش اجرا | کیفیت اتصالات و جوش | کیفیت بتن، آرماتورگذاری و عمل‌آوری |
| دوام | نیازمند حفاظت در برابر خوردگی | نیازمند پوشش مناسب بتن روی میلگرد |
انتخاب بین این دو به نقشه، بودجه، محل ساخت و دسترسی بستگی دارد و حکم کلی ندارد. ضوابط فولاد در مبحث دهم و ضوابط بتن در مبحث نهم مقررات ملی ساختمان آمده است.
زلزله و آیین‌نامه‌ی ۲۸۰۰
ایران روی کمربند زلزله‌خیز است و طراحی لرزه‌ای بخش اجباری طراحی سازه است. مرجع اصلی آن «آیین‌نامه‌ی طراحی ساختمان‌ها در برابر زلزله» (استاندارد ۲۸۰۰) است. نکته‌ی عملی برای مالک: اتصال‌ها، پیوستگی اعضا و اجرای دقیق به اندازه‌ی محاسبه اهمیت دارند. حتی سازه‌ی درست‌محاسبه‌شده با اجرای ضعیف ایمن نیست.
در ساختمان موجود به چه چیزهایی دست نزنید؟
- دیوار باربر، ستون و تیر را بدون بررسی مهندس سازه حذف یا سوراخ نکنید.
- برش دادن میلگرد یا بتن برای عبور لوله و کانال بدون تأیید ممنوع است.
- اضافه‌کردن بار سنگین (مثل سنگ‌کاری نما یا طبقه‌ی جدید) باید با سازه‌ی موجود سنجیده شود.
- ترک‌های پهن، نشست‌های ناگهانی یا خمیدگی را قبل از هر بازسازی بررسی کنید.
مراحل کار
- ۱. بررسی اولیهعکس، نقشه‌ی موجود و هدف شما بررسی می‌شود.
- ۲. اطلاعات زمین یا ساختمانبرای ساخت جدید آزمایش خاک؛ برای ساختمان موجود برداشت و بررسی وضع سازه.
- ۳. طراحی و تأییدطرح سازه با افراد دارای صلاحیت تهیه و تأیید می‌شود.
- ۴. اجرا با کنترلکنترل آرماتور، جوش و بتن در مراحل کلیدی.
- ۵. تحویل مستنداتنقشه‌ی اجرا شده و گزارش‌های مرتبط به شما تحویل داده می‌شود.
پرسش‌های متداول
آزمایش خاک همیشه لازم است؟
برای ساخت جدید، بله، مگر آنکه مرجع رسمی یا ضوابط شهرداری برای پروژه‌ی کوچک تکلیف دیگری مشخص کند. مبنا را در بررسی اولیه روشن می‌کنیم.
می‌شود دیوار بین آشپزخانه و پذیرایی را برداشت؟
اگر باربر نباشد معمولاً بله؛ اگر باربر باشد فقط با طراحی سازه‌ای و تأیید مهندس. اول باید مشخص شود دیوار چه نقشی دارد.
هزینه‌ی سازه چطور برآورد می‌شود؟
پس از مشخص‌شدن نقشه، نوع سازه و خاک. بدون این اطلاعات عدد قابل‌اتکایی نمی‌دهیم.
نکته‌ی رسمی
این صفحه توضیح عمومی و مهندسی است، نه نسخه‌ی اجرایی برای ساختمان شما. متن رسمی مباحث مقررات ملی ساختمان و استاندارد ۲۸۰۰ مرجع نهایی است و تصمیم نهایی پس از دیدن ساختمان و نقشه‌ی همان پروژه گرفته می‌شود.
مراجع
برای مطالعه‌ی بیشتر به این مراجع رسمی مراجعه کنید:
- مقررات ملی ساختمان، مبحث هفتم: پی و پی‌سازی
- مقررات ملی ساختمان، مبحث نهم: طرح و اجرای ساختمان‌های بتن‌آرمه
- مقررات ملی ساختمان، مبحث دهم: طراحی و اجرای ساختمان‌های فولادی
- آیین‌نامه‌ی طراحی ساختمان‌ها در برابر زلزله، استاندارد ۲۸۰۰ (مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی)